Mercanköşk, kekik ailesinden gelen ve tadı kekikten daha yumuşak, hafif tatlımsı ve çiçeksi olan bir baharat. Çorbada, domatesli yemeklerde, yumurtada ve etli yemeklerde kullanılıyor.
Mercanköşk nedir sorusunu şöyle toparlayabiliriz: kurutulmuş yaprakları ve çiçek uçları kullanılan, mutfakta kekikle sık karıştırılan ama ondan daha nazik bir ot.
Mercanköşk nedir, kekikten farkı ne?
İkisi de aynı geniş bitki ailesinde yer alıyor ve ikisinin de yaprağı kurutularak kullanılıyor. Kekik keskin ve reçineli bir tat verir. Mercanköşk ise daha yumuşak, hafif tatlı ve sıcak bir kokuya sahip. Bu yüzden kekiğin baskın geleceği yemeklerde mercanköşk daha dengeli bir seçenek oluyor.
Bazı yörelerde bu iki ot birbirinin adıyla da anılabiliyor. Paketin üzerindeki bitki adına bakmak, ne aldığından emin olmanın en kolay yolu.
Hangi yemeklerde kullanılır?
- Domates çorbası, mercimek çorbası ve sebze çorbaları
- Menemen, omlet ve haşlanmış yumurta üstü
- Köfte, kıyma ve tavuk marinasyonları
- Zeytinyağlı sebzeler, özellikle kabak ve patlıcan
- Pizza, makarna sosu ve ev yapımı ekmek hamuru
- Salata sosu ve beyaz peynir üstü
Nasıl ve ne zaman eklenir?
Kuru otların çoğunda olduğu gibi mercanköşkte de zamanlama önemli. Uzun pişen yemeklerde ilk andan atarsan aroması uçuyor. Çorba ve sosa pişirmenin son on dakikasında, yumurta ve salataya ise doğrudan servis anında ekle. Avucunda hafifçe ovmak, yapraklardaki kokuyu açığa çıkarıyor.
Miktar için tek bir ölçü yok, ama başlangıç olarak dört kişilik bir yemeğe bir çay kaşığı iyi bir ayar. Tadına bakıp sonra artırmak, fazla kaçırıp geri almaktan kolay.
| Yemek | Eklenme zamanı |
|---|---|
| Çorba | Sonuna doğru |
| Yumurta | Servis anında |
| Etli yemek ve marine | Başında ve sonunda |
| Salata | Sosla birlikte |
Tuzla ve diğer baharatlarla dengelemek
Mercanköşk karabiber, sarımsak ve pul biberle iyi anlaşıyor. Kendi karışımını yapacaksan, ince öğütülmüş bir tuzla birleştirerek sofraya özel bir baharat tuzu hazırlayabilirsin. Doğal kaynak tuzu öğütülmüş olduğu için otla kolay karışıyor. Raf düzenine yeni baharatlar eklemek istersen baharat kategorisine göz atabilirsin.
Nasıl saklanır?
Kapalı bir kavanozda, ışıktan ve ocağın yanındaki sıcaktan uzakta tut. Nem baharatın en büyük düşmanı; kaşığı ıslakken kavanoza daldırma. Aroması zamanla zayıflar, ovduğunda hâlâ koku veriyorsa kullanılabilir. Mutfak rafındaki başka bir yardımcı lezzet de kapari; kapari nedir ve hangi yemeklerde kullanılır yazımıza bakabilirsin.
Satın alırken nelere bakılır?
- Yapraklar yeşilimsi ve kokulu olmalı; solmuş, gri ve kokusuz otlar uzun süre beklemiş demektir.
- Toz gibi ezilmiş değil, iri parçalı yapraklar aromayı daha uzun korur.
- Paketin üstünde bitki adı ve üretim ya da son kullanma bilgisi yazmalı.
- Küçük gramajla başlamak, aroması zayıflamadan bitirmeni sağlar.
Küçük bir tarif fikri: mercanköşklü yumurta
Tavaya biraz zeytinyağı koy, yumurtaları kır ve beyazı tutunca üstüne bir tutam mercanköşk ovarak serp. Tuzu en son ekle ve ocaktan hemen al. Yanına domates dilimi ve taze ekmek koyduğunda sade bir kahvaltı tabağı çıkıyor. Aynı yöntem peynirli omlet ve menemende de iş görüyor; otu pişirmenin sonuna bırakmak yeter.
Kuru mercanköşk, taze ota göre daha yoğun kokar. Bu yüzden tarifte taze ot yazıyorsa kuruyu yaklaşık üçte bir oranında kullanmak, aroma dengesini korumana yardım ediyor.
Baharat rafında yeri
Mutfakta çok sayıda baharat kullanmak gerekmiyor. Kekik, nane, pul biber, karabiber ve mercanköşk gibi birkaç temel ot, gündelik yemeklerin çoğunu zenginleştirmeye yetiyor. Mercanköşk bu rafta kekiğin yumuşak akrabası olarak duruyor: kekik ağır gelen yemeklerde onun yerine, hafif yemeklerde onunla birlikte kullanılabilir.
Karışım yapmayı seviyorsan mercanköşk, kekik, kuru sarımsak ve tuzdan oluşan basit bir karışımı kavanozda hazırlayıp sofrada bulundurabilirsin. Haşlanmış patates, közlenmiş sebze ve ızgara tavuk üstüne serpildiğinde sade yemeği bir anda sofralık hale getiriyor.
Ev yapımı karışımlarda en önemli konu temizlik ve kuruluk. Otları tamamen kuru kullan, kavanozu önce iyice kurula ve karışımı küçük miktarlarda yap. Böylece aroma kaybolmadan tükenir, rafta yıllarca bekleyen bir kavanozun solgun tadını yaşamazsın.
Kısa cevap
- Mercanköşk, kekik ailesinden yumuşak ve hafif tatlımsı bir baharat.
- Çorba, yumurta, etli yemek, sebze ve salatada kullanılır.
- Çorba ve sosa pişirmenin sonunda, yumurtaya servis anında ekle.
- Kapalı kavanozda, ışıktan ve nemden uzak sakla.
