Natürel sızma zeytinyağı sadece salataya sıkılmaz; fırında sebze kavurmadan ekmeğe bandırmaya, tatlı hamurundan soğuk meze soslarına kadar geniş bir kullanım alanı var. Aşağıda mutfakta en sık işine yarayacağı yerleri topladık.
Fırında ve tavada pişirmede zeytinyağı
Sebze kavurma, tavuk ya da balık pişirme gibi orta ısıdaki tarifler için natürel sızma zeytinyağı rahatlıkla kullanılabilir. Fırında kızartılan sebzelerin üzerine pişirmeden önce gezdirmek hem kızarmayı düzgünleştirir hem de zeytinyağının aromasını sebzeye bırakır. Kavurma yaparken de yağı sıcak tavaya azar azar eklemek, hem yanmasını önler hem de her malzemenin yağla eşit temas etmesini sağlar.
- Fırın tepsisine dökmeden önce yağı sebzelerin üzerine ince bir tabaka halinde yay.
- Tavada soteleme yaparken yağı ocak açar açmaz değil, tava ısındıktan sonra ekle.
- Yüksek ısıda uzun süre pişirme yapılacaksa daha büyük hacimli bir şişe elde bulundurmak pratik olur.
Yoğun fırın ve tava kullanımı olan mutfaklar için Soğuk sıkım natürel sızma zeytinyağı erken hasat 5 Lt teneke yağın bitmesi kaygısını ortadan kaldırır.
Ekmek ve kahvaltıda zeytinyağı
Zeytinyağı-pekmez ikilisi ya da sade ekmeğe bandırma, kahvaltı sofralarının klasik kullanım alanı. Bu tür çiğ kullanımlarda yağın aroması doğrudan hissedildiği için kaliteli bir natürel sızma tercih etmek fark yaratır. Peynir tabağının üzerine birkaç damla gezdirmek ya da domates, biber gibi sebzelerin üzerine çiğ olarak eklemek de aynı mantıkla çalışır; ısı görmediği için yağın tadı en belirgin haliyle hissedilir.
Az miktarda kullanılan bu tarz kahvaltılıklar için zeytinyağı 100 ml cam şişe hem tazeliği korur hem de masaya taşınması kolay bir boy.
Marine ve salamurada zeytinyağı
Peynir, zeytin ya da kurutulmuş sebze salamuralarında zeytinyağı hem koruyucu hem de aroma taşıyıcı görevi görür. Etin ya da tavuğun marine edilmesinde de sarımsak, kekik gibi baharatlarla karıştırılan zeytinyağı, pişirme sırasında lezzeti içeri hapseder. Marine karışımına eklenen yağ miktarı fazla olmak zorunda değil; birkaç yemek kaşığı, baharatların ete yapışmasına ve eşit dağılmasına yeter.
Kurutulmuş domates, közlenmiş biber ya da beyaz peynir gibi malzemeleri cam kavanozda zeytinyağıyla kaplayarak saklamak da hem lezzeti korur hem de kavanozdaki malzemenin havayla temasını azaltır. Bu tarz saklama yöntemlerinde yağın kavanozun tamamını kaplaması, malzemenin uzun süre tazeliğini korumasına yardımcı olur.
Tatlı ve hamur işinde zeytinyağı
Kek, kurabiye ve bazı İtalyan tatlılarında tereyağı yerine zeytinyağı kullanmak dokuyu daha nemli ve hafif yapar. Zeytinyağının kendine has kokusu tatlıda hissedilir, bu yüzden nötr tada yakın istenen tariflerde riviera tipi zeytinyağı tercih edilirken, aromanın öne çıkması istenen tariflerde natürel sızma daha uygun düşer. Tarifte tereyağı yerine zeytinyağı kullanılacaksa miktarın doğrudan bire bir değiştirilmemesi, hafifçe azaltılarak eklenmesi genelde daha dengeli bir sonuç verir. Etikette geçen bu terimlerin ne anlama geldiğini natürel sızma, soğuk sıkım, riviera yazısında karşılaştırdık.
Sos ve mezelerde zeytinyağı
Humus, babagannuş, yoğurtlu soslar ya da acılı ezme gibi mezelerin üzerine gezdirilen zeytinyağı hem görünüşe hem tada katkı sağlar. Ev yapımı vinegret ve soğuk soslarda da temel yağ olarak kullanılabilir; asit oranı düşük bir zeytinyağı burada daha yumuşak bir sonuç verir, bu konuyu zeytinyağında asit oranı ne demek yazısında anlattık.
Standart ev kullanımı için zeytinyağı 500 ml cam şişe hem soğuk sos hem çiğ kullanım için uygun bir boy; mutfakta hem pişirme hem çiğ kullanım arasında geçiş yapanlar için pratik bir orta ölçü.
Haşlanmış makarna, nohut, mercimek gibi bakliyatların üzerine pişirdikten hemen sonra bir tur zeytinyağı gezdirmek de yaygın bir kullanım şekli; hem yapışmayı azaltır hem de tabağa hafif bir parlaklık ve tat katar. Sirke ya da limonla karıştırıldığında ise dakikalar içinde hazır bir vinaigrette çıkar, bunun için ölçülü tutulan bir şişe mutfakta işini görür.
Kısa cevap
- Zeytinyağı fırın, tava, marine, hamur işi ve soslarda geniş biçimde kullanılabilir.
- Çiğ kullanımlarda (ekmek, meze, salata) aroma daha belirgin hissedilir.
- Pişirmede orta ısı için natürel sızma, daha nötr tat istenen tariflerde riviera tercih edilebilir.
- Kullanım sıklığına göre küçük ya da büyük boy şişe seçmek israfı önler.
